Pursaklar

Tarihçe

PURSAKLAR İLÇE BELEDİYESİ

Pursaklar 5747 sayı ve 06.03.2008 tarihli Kanunla PURSAKLAR İLÇESİ Kurulmuştur. Coğrafî olarak Ankara'nın ku­zeyine düşen İlçemiz, Ankara-Çubuk arasında yer almakta olup Ulus'a 12 km uzaklıktadır.

TARİHÇESİ

Pursaklar, Ankara'nın en eski köylerinden birisidir. Osmanlı Devleti'nden günümüze intikal eden ve Başbakanlık Devlet Arşiv­leri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi ile Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünde muhafaza edilen tapu-tahrir defterleri ve evkaf defterlerinde kaydı mevcuttur.

Pursaklar adına, ilk olarak 1463 yılında Osmanlı Devleti tara­fından yaptırılan tahrir defterlerinde rastlıyoruz. Söz konusu kayıt­larda Pursaklar ismi, "Busaklar" olarak geçmekte olup, başındaki "B" sesi zamanla "P"ye dönüşmüş, "U" harfinden sonra da bir "R" harfi türeyerek günümüze kadar gelmiştir.

1463, 1530, 1571 tarihli tahrir defterlerinde Pursaklar, Anado­lu vilayeti içinde yer alan Ankara. Livasına bağlı Çubuk kazasının bir köyü durumundadır. Daha sonraki dönemlerde Ankara'nın merkez köyleri içerisine dahil edilmiştir.

Çubuk ilçesi ve köylerinin tarihi ile ilgili olarak Hüseyin ÇINAR ve Osman GÜMÜŞÇÜ' nün beraber hazırlamış olduğu "Osmanlı­'dan. Cumhuriyete Çubuk Kazası" adlı eserde oldukça geniş bilgiler verilmiştir.

Pursaklar, 1463 tarihli Tahrir Defterindeki kayıtlara göre yarısı timar, yarısı da vakıf arazisidir. Toplam 37 hanenin yaşadığı bir köy olan Pursaklar'da 12 hanenin yıllık geliri Ankara kalesi muha­fızlarına, diğer 25 hanenin yıllık geliri yine Ankara'da bulunan Me­like Hatun Medresesi Vakfına aittir.

Yeri gelmişken Melike Hatun hakkında bilgi vermek, köyün tarihini daha eskilere dayandırmak açısından önemlidir. Selçuklu ve Osmanlı vakıflarının kurucuları arasında çok sayıda kadın şah­siyetler de vardır. Bunlardan biri olan Melike Hatun 14. yüzyılda yaşamış olup varlıklı bir aileye mensuptur. Ankaralı olan Melike Hatun öldüğünde geriye: cami, medrese, hamam, çeşme ve bahçe gibi çok sayıda hayır eseri bırakmıştır. Bu eserlerden en önemlisi Melike Hatun Medresesi olup, halk arasında "Kara Med­rese" olarak da bilinmektedir, inşaatında kullanılan taştan dolayı bu adla tanınan medresede Hacı Bayram Veli Hazretlerinin de (1352-1430) ders verdiği bilinmektedir.

Bu bilgilerden hareketle köyün tarihçesini daha gerilere gö­türmek mümkündür.

Osmanlı Devleti zamanında belli aralıklarla yapılan arazi ka­yıtlarının (tahrirlerin) yenilendiğini görüyoruz. 1530 yılında yapılan tahrirde Pursaklar' da ki hane sayısı 37'den 13'e düşmüştür. Hane­lerden 6'sının geliri ilk tahrirde olduğu gibi Ankara Kalesi Muhafız­larına, 7 hanenin geliri de Melike Hatun Medresesi Vakfına ayrıl­mıştır.

Bugün Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nde muhafaza edilen 1571 tarihli 74 Numaralı Mufassal Tahrir Defteri'nde hane sayısı 13'den 53'e çıkmıştır.c5> 28 hanenin geliri timar, 25 hanenin geliri daha önceki tahrirlerde olduğu gibi Melike Hatun Medrese­si Vakfına bırakılmıştır.<6) Bu son defter mufassal (detaylı) olup, ai­le reisleri isimleriyle tek tek zikredilmiştir.

Yukarıda görüldüğü gibi Pursaklar' da ki hane sayısı dönem dönem farklılık göstermektedir. Azalmasını göçlerle, çoğalmasını ise nüfus artışı ve bağlı mezraların artması ile izah etmek mümkün­dür.

1901 (1317) tarihine kadar Pursaklar ile ilgili bilgi veren ayrıntılı bir kayda rastlamadık. Özellikle Tanzimat sonrası ortaya çıkan ve idari yapılanma sonucu 1844-1845 yılları arasında vergi defte­ri olarak hazırlanan "Temettuat Defterleri" tam değildir. Temettu- at Defterleri, Tahrir Defterleri gibi ayrıntılı olarak köyler, köylerde yaşayan hane sahipleri ve besledikleri hayvanlar ve araziler hak­kında geniş bilgi vermektedir. Komşu köyler olan Bağlum ve Sol- fasol'un "Temettuat Defterleri" olmasına rağmen Pursaklar köyü­nün "Temettuat Defteri" Osmanlı Arşivi kataloglarında yoktur. Pur- saklar'ın tarihçesi açısından Temettuat Defteri'nin önemi büyük­tür.

Temennimiz Osmanlı Arşivi'nde yürütülen tasnif çalışmaların­da ortaya çıkmasıdır. Pursaklar ile ilgili araştırmalarımızda ortaya çıkan belgeler zaman içerisinde tarihçeye ilave edilecektir.

Ankara il Özel idareden Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Cumhuriyet Arşivi Daire Başkanlığı'na intikal eden 1901 (1317) tarihli Arazi ve Emlak Esas Defteri'nde köydeki haneler ve ai­le reisleri İle arazi kayıtlarına ayrıntılı olarak yer verilmiştir.

Bu kayıtlara göre Pursaklar, 60'ı Müslüman, 2'si Hıristiyan 62 hanedir. Bu iki Hıristiyan nüfustan biri Rum, diğeri Ermeni asıllıdır. Gayr-i Müslim vatandaşlarımızın Pursaklar' da evleri olmakla be­raber, esas ikâmet yerlerinin Ankara'da Kurt ve imam Yusuf ma­halleleri olduğu söz konusu defterde ayrıca yazılıdır.

1901 (1317) tarihli kayda kadar Pursaklar köyü ve mezraların­da Gayr-ı Müslim nüfus bulunmamaktadır. Tanzimat'ın ilanından sonra Devletin elindeki arazileri işletenlere devredilip tapulandık- tan sonra, çiftçilikten çeşitli sebeplerle vazgeçen hane sahipleri tarafından bağ ve tarlalar yavaş yavaş başta Gayr-i Müslim va­tandaşlarımız olmak üzere muhtelif kişilere satılmıştır.

Pursaklar’ ın kurulması İle ilgili büyüklerimizden bize intikal eden sözlü bilgileri ve tarihi gerçekleri de aktarmak yerinde ola­caktır.

Pursaklar' ın ilk önce Kavacık Memba suyunun kenarında ku­rulu olduğu, Çubuk Ovası kenarında bulunan bu köyün eşkıya baskısı ve zulmünden dolayı bugün "Eski Köy" olarak bilinen yere bundan 150-200 sene önce (kesin tarihi belli değil) taşındığı söy­lenmektedir.

Bu sözlü aktarım bir gerçeğe dayanmaktadır. 1463, 1530 ve 1571 yıllarında Pursaklar' ın da yer aldığı tahrir ve evkaf defterle­rinde ayrıca bir "Kavacık" köyüne rastlıyoruz.

Kavacık köyü, 1463'te 10, 1530'da 10 ve 1571'de 11 hane olup, Devletin koyduğu vergilerden muaftır. Komşu Kösrelik köyü ve Karyağdı bölgesinde yer alan sekiz çiftlik araziyle beraber (Karyağdı, 1463 tarihinde köy olarak kayıtlı olup, sonraki tarihler­de köy terk edilmiştir.) Sivas'ta bulunan Buruciye Medresesine vakfedilmiştir. 1571 tarihli Evkaf-ı Liva-i Ankara Defterlerindeki kay­da göre Kavacık köyünün geliri, bu tarihten sonra Ankara'da bu­lunan Mevlana Abdullah'ın yaptırdığı medresede müderris olan kişiye tahsis edilmiştir. Daha sonraki bir tarihte Kavacık köyü halkı­nın Pursaklar köyüne dahil olduğunu sözlü rivayetlerden öğreni­yoruz. Taşınma ile ilgili herhangi bir kayıt elimizde yoktur.

Bugün Kavacık köyü artık haritalarda bir köy olarak değil, memba suyu ve mevkî adı olarak yaşamaktadır.

1901 yılında 62 hane olan Pursaklar, Balkan, I. Dünya ve Kur­tuluş Savaşlarına çok sayıda asker yollamıştır. Çoğu şehit olan bu kahramanlardan maalesef çok azı sağ dönebilmiştir.

Bu durum, köyün hane sayısında çok etkilemiştir. Cumhuri­yetin ilk yıllarında Pursaklar' ın 30 hane civarına düşmesi, köyümü­zün yaşadığı felaket ve acıları gözler önüne sermektedir. 1935 yı­lında yapılan genel nüfus sayımına göre Pursaklar'da 136'sı er­kek, 136'sı kadın toplam 272 kişi yaşamaktaydı. 1901 yılına göre bu nüfus sayımı sonucu, nüfusu azalan Pursaklar' ın kendini hâlâ toparlayamadığını göstermektedir.

1960'lı yıllarda Pursaklar, ilk yerleşim alanı olan "Eski Köy" böl­gesinde meydana gelen bir heyelan sonucu, devletin yardımı ile plânlı olarak inşaa edilen, bugün Merkez Mahallesi olarak tanı­nan son yerleşim alanına taşınmıştır. 1965 yılında yapılan genel nüfus sayımına göre Pursaklar nüfusu; 294 erkek, 265'i kadın ol­mak üzere toplam 559 kişidir.

Pursaklar' ın taşındığı son yerleşim alanının yol kenarı olması, çevrede kurulan fabrikalarda çalışan işçilerin bu bölgeyi ikamet etmek üzere seçmesine sebep olmuştur. Genellikle çevre vilayet­lerden gelen bu sakinlerle Pursaklar' ın nüfusu çoğalmış, 1987 yı­lında nüfusu 2000'i geçtiğinden belediye teşkilatına kavuşarak "BELDE" sıfatını kazanmıştır.

Pursaklar'da Belediye imar çalışmalarının tamamlanması so­nucu hızlı bir inşaat süreci başlamış, akabinde nüfus da artmaya başlamıştır.

Pursaklar Belediyesi 10.07.2004 tarih ve 5216 Sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu Kapsamında, Büyükşehir Belediyesine bağlanmış ve İlk Kademe Belediyesi olarak hizmetine devam etmiştir.

Büyükşehir Belediyesi sınırları içerisinde İLÇE KURULMASI hakkındaki 5747 sayı ve 06.03.2008 tarihli Kanunla PURSAKLAR İLÇESİ Kurulmuştur.

Pursaklar artık resmi kayıtlara göre 91.742, gayri resmi kayıtlara göre ise 120.000 kişilik nüfuslu bir İLÇE olmuştur. Altınova, Sarayköy ve Sirkeli ilk kademe belediyelerinin tüzel kişilikleri kaldırılmıştır. Altınova İlk Kademe Belediyesinin Yıldırım Beyazıt ve Peçenek mahalleleri ile Sarayköy ve Sirkeli belediyeleri Pursaklar İlk Kademe Belediyesine katılmıştır. Pursaklar merkez olmak üzere Ankara İlinde Pursaklar İlçesi olarak resmi kayıtlara girmiştir.

Pursaklar İlçe Belediyesi artık 24.000 Hektar olmuş ve Pursaklar (Merkez Mah., Fatih Mah., Yunus Emre Mah., Ayyıldız Mah.) Altınova (Yıldırım Beyazıt Mah., Peçenek Mah.,) Saray (Gümüşoluk Mah., Osman Gazi Mah., Cumhuriyet Mah., Fatih Mah.,) Sirkeli (Yeşilyurt Mah., Yeşilova Mah., Abadan Mah., Karaköy Mah., Yuva Mah., Kösrelikkızığı Mah., Karşıyaka Mah. Gümüşyayla Mah.) Mahalleriyle ve 03 Ocak 2012 tarih ve 28162 sayılı resmi gazetede yayınlanan; 2011/963 sayılı kararla ilçemize bağlanan ve belediye sınırlarımıza dahil edilen Yenikaraköy Mahallesiyle toplam 19 Mahallesiyle hizmet vermeye devam etmektedir.

İlgili mahallelerin muhtarlarına ulaşmak için tıklayın…

Kaynaklar:

1- Hüseyin ÇINAR - Osman GÜMÜŞÇÜ, Osmanlıdan Cumhuriyete Çubuk Kazası, Çubuk Belediyesi Yayınları, Ankara-2002-300

2- 867 (1463) Tarihli Mufassal Tahrir. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı, Maliyeden Müdevver Defterler, Defter No:9.

3- Kamil ŞAHİN, Ankara'da Melike Hatun Vakıfları, Vakıflar Dergisi, 22. sayı. 1991. 77-92. ss.

4- 438 Numaralı Muhasebe-I Vilayet-i Anadolu Defteri-I. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı Yayını, Başbakanlık Basımevi, Ankara, 1993

5- Hicri 979 (1571) tarihli 74 Numaralı Mufassal Tahrir Defteri, 114/b. Tabu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi.

6- Hicri 979 (1571) tarihli Evkaf-ı Llva-i Ankara Defteri 558-80/a, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Arşivi

7- 1317 (1901) Tarihli Pursaklar Arazi ve Emlak Esas Defteri. 1-20. ss., Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Cumhuriyet Arşivi Daire Başkanlığı Arşivi,

8- Devlet İstatistik Enstitüsü 1935 Yılı ve 1965 Yılı Genel Nüfus Sayımı.

Bilgi ve Belge:

Murat ŞENER

Başbakanlık Devlet Arşivleri

Yayımlar Müdürü

Düzenleyen :

Kerim ŞENER

Yazı İşleri Müdürlüğü


© Tüm Hakları Saklıdır www.pursaklar.bel.tr Basın Yayın Müdürlüğü